6 giờ đầu sau sinh là giai đoạn quan trọng nhất để theo dõi sức khỏe của mẹ. Trong thời gian này, sản phụ cần được theo dõi chảy máu sau sinh, co hồi tử cung, vận động sớm, dinh dưỡng, vệ sinh vùng kín, cho con bú sớm và nhận biết các dấu hiệu nguy hiểm để phòng ngừa biến chứng hậu sản. 

Nhiều người cho rằng khi tiếng khóc chào đời của em bé vang lên cũng là lúc hành trình “vượt cạn” đã hoàn thành viên mãn. Nhưng thực tế, đối với người mẹ, một cuộc chiến thầm lặng khác mới chỉ vừa bắt đầu: Hành trình hồi phục hậu sản.

Theo các chuyên gia sản phụ khoa, phần lớn các biến chứng nguy hiểm đến tính mạng thường xảy ra trong 24 giờ đầu sau sinh. Tuy nhiên, các tổn thương về thể chất, sự xáo trộn tinh thần và nguy cơ về sức khỏe sinh sản có thể kéo dài nhiều tháng sau đó.

Sáu giờ đầu tiên là khoảng thời gian cơ thể người mẹ biến động dữ dội nhất sau cuộc chuyển dạ tiêu tốn năng lượng. Đây là thời điểm “nhạy cảm” dễ xảy ra các tai biến sản khoa cấp tính như: Băng huyết sau sinh, sốc, co giật hoặc nhiễm trùng, v.v.

Bên cạnh sự theo dõi của nhân viên y tế, bản thân sản phụ và người nhà cần chủ động theo dõi 9 yếu tố quan trọng sau đây:

1.    Theo dõi chảy máu sau sinh

Sau sinh, sản dịch ra nhiều hơn kỳ kinh nguyệt trong ngày đầu và giảm dần trong những ngày sau. Màu sản dịch chuyển từ đỏ tươi sang đỏ sẫm hoặc nâu đỏ, sau chuyển màu hồng nhạt, vàng nhạt, trắng. Sản dịch sẽ giảm dần lượng và nhạt màu dần, thường kéo dài từ 4 đến 6 tuần sau sinh.  

🚨 CẢNH BÁO CẤP CỨU: Báo ngay cho nhân viên y tế nếu thấy máu thấm ướt hoàn toàn 1 băng vệ sinh lớn chỉ trong 1 giờ, hoặc máu chảy thành dòng, kèm cục máu đông, người mệt lả, hoa mắt, vã mồ hôi, chân tay lạnh ngắt.

Đại đa số các trường hợp băng huyết sảy ra trong vòng 24 giờ đầu, đặc biệt là trong 2 giờ đầu sau sinh. Chảy máu quá nhiều sau sinh là một cấp cứu sản khoa.

2.    Theo dõi tử cung co hồi

Sau khi sổ rau, tử cung co thắt mạnh tạo nên một khối chắc để cầm máu (khối an toàn). Bà mẹ có thể tự sờ thấy khối này vùng bụng dưới, nó tồn tại trong vài giờ đầu giờ sau sinh. Nếu không cảm nhận được khối này hoặc khối này mềm thì đó là dấu hiệu tử cung co không tốt, nguy cơ băng huyết sau sinh.

Mẹo nhỏ cho mẹ: Nếu sờ bụng thấy mềm, không có khối chắc, hãy dùng lòng bàn tay xoa bóp nhẹ nhàng theo hình tròn trên vùng tử cung để kích thích cơ tử cung co thắt.

3.    Tám dấu hiệu không nên chủ quan, cần đi khám ngay khi:

• Chảy máu nhiều bất thường
• Đau đầu dữ dội, liên tục
• Co giật
• Khó thở
• Đau ngực
• Ngất xỉu
• Sốt cao từ 38°C trở lên
• Tiểu buốt, tiểu khó, không kiểm soát
  

4.    Cần đi tiểu sớm

Bà mẹ nên cố gắng tự đi tiểu trong vòng 4- 6 giờ đầu hoặc theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Việc theo dõi tiểu tiện không chỉ giúp người mẹ cảm thấy dễ chịu hơn mà còn là một dấu hiệu quan trọng cho thấy cơ thể đang hồi phục tốt.

Vì sao cần đi tiểu sớm? Bàng quang căng đầy hoặc bí tiểu có thể:

• Cản trở tử cung co hồi.
• Làm tăng nguy cơ chảy máu sau sinh.
• Gây khó chịu và đau vùng bụng dưới.
• Tăng nguy cơ nhiễm khuẩn đường tiết niệu.

5.    Vận động sớm – Không nằm bất động

Nghỉ ngơi nhưng không đồng nghĩa với nằm im một chỗ.

Từ 1 – 2 giờ đầu: Mẹ nằm nghỉ, cử động nhẹ cổ chân, ngón chân để kích thích tuần hoàn máu, ngăn ngừa hình thành cục máu đông (huyết khối).

Từ 2- 6 giờ sau: Nếu sinh thường và không chóng mặt, mẹ nên ngồi dậy từ từ, thả lỏng chân rồi bám tay người nhà tập đi lại nhẹ nhàng trong phòng.

Đối với mẹ sinh mổ: Cần vận động muộn hơn (khoảng 12-24 giờ đầu), bắt đầu bằng việc lật trở người và co duỗi chân tại giường.

Trong 6 giờ đầu sau sinh, mục tiêu không phải là tập thể dục mà là vận động sớm, ngồi dậy sớm và đi lại sớm khi an toàn.

6.    Nạp năng lượng đúng cách

Sau khi “vượt cạn”, cơ thể cạn kiệt năng lượng. Sau sinh khoảng 1 giờ, nếu tỉnh táo và không buồn nôn, mẹ nên ăn uống ngay:

• Nên ăn: Cháo, súp, phở mềm, ấm, dễ tiêu hóa; cơm mềm với thịt rang nghệ; uống nước ấm.
• Mẹ sinh mổ: Không nhất thiết phải đợi trung tiện (“xì hơi”) mới được ăn như quan niệm cũ. Hãy bắt đầu bằng nước ấm, cháo loãng ngay khi tỉnh táo hoàn toàn và không chướng bụng.

7.    Vệ sinh vùng kín đúng cách

• Không thụt rửa: Chỉ vệ sinh nhẹ nhàng ở bên ngoài âm hộ, tuyệt đối không được thụt rửa sâu vào bên trong âm đạo.  
• Sử dụng nước ấm sạch để dội rửa nhẹ nhàng từ trước ra sau. Rửa vùng âm hộ trước, sau đó mới đến hậu môn để tránh đem vi khuẩn từ hậu môn ngược lên vết thương. Sau khi rửa, dùng khăn bông mềm, sạch hoặc khăn giấy đa năng loại dày, không mùi để thấm khô nhẹ nhàng.  
• Đóng bỉm/băng vệ sinh loại lớn: Trong 6 giờ đầu, sản dịch (máu và dịch mô tử cung) ra rất nhiều và có màu đỏ tươi. Mẹ cần dùng tã dán người lớn hoặc băng vệ sinh chuyên dụng sau sinh. Khoảng 2 đến 3 tiếng nên thay băng một lần để giữ vùng kín luôn khô ráo, hạn chế tối đa vi khuẩn phát triển.

8.    Kích hoạt nguồn “vàng lỏng” – Sữa non

Việc chăm sóc vú và tuyến sữa trong 6 giờ đầu sau sinh là vô cùng quan trọng và cần được thực hiện càng sớm càng tốt. Đây là “khoảng thời gian vàng” để kích thích tuyến sữa hoạt động và mang lại nguồn sữa non quý giá cho bé. Nếu sinh thường và sức khỏe ổn định, mẹ nên cho bé bú ngay trong vòng 1 giờ đầu sau sinh. Đây là cách tốt nhất để kích thích cơ thể tiết ra hormone Oxytocin tự nhiên, giúp tử cung co hồi tốt để cầm máu, đồng thời kích hoạt tuyến sữa sản xuất sữa non.

Cho em bé nằm da kề da liên tục, việc ôm bé tiếp xúc da kề da giúp kích thích các phản ứng thần kinh ở vùng ngực mẹ, gửi tín hiệu lên não bộ để mở các tuyến sữa.

Dùng khăn bông mềm nhúng nước ấm để lau sạch quầng vú và núm vú trước và sau mỗi lần em bé tập bú. Không dùng xà phòng, sữa tắm hoặc cồn sát trùng để lau núm vú.  

Kích thích tuyến sữa bằng massage nhẹ, dùng lòng bàn tay xoa nhẹ nhàng theo hình vòng tròn xung quanh bầu ngực từ phía ngoài hướng vào trong núm vú. Việc này giúp làm mềm các mô vú và giúp sữa non dễ chảy ra hơn.  

Cho bé ngậm sâu vào toàn bộ quầng vú chứ không chỉ ngậm mỗi núm vú. Cho bé tập bú đều cả hai bên ngực để kích thích tuyến sữa hai bên phát triển đồng đều.  

9.    Chăm sóc tinh thần – vai trò của người chồng

Chăm sóc tinh thần cho mẹ trong những giờ đầu và ngày đầu sau sinh là cực kỳ quan trọng, bởi sự thay đổi hormone đột ngột kết hợp với sự mệt mỏi thể xác rất dễ khiến mẹ rơi vào trạng thái nhạy cảm, lo âu hoặc trầm cảm sau sinh.

Tạo không gian nghỉ ngơi yên tĩnh, hạn chế người thăm nom. Người chồng cần chủ động thay tã, bế con, dỗ con ngủ để vợ có thời gian ngủ bù đủ 8 tiếng một ngày. Người chồng cần lắng nghe, ôm ấp và động viên. Khích lệ tinh thần và công nhận nỗ lực bằng cách khen ngợi vợ một cách chân thành vì mẹ đã vượt cạn thành công và đang làm rất tốt vai trò làm mẹ.

Có thể massage nhẹ nhàng vùng đầu, vai, gáy hoặc ngâm chân nước ấm cho vợ để giảm stress, giúp máu huyết lưu thông và kích thích hormone hạnh phúc (Oxytocin) tiết ra nhiều hơn. Nếu thấy mẹ có các biểu hiện sau kéo dài trên 2 tuần thì cần có can thiệp tâm lý và đánh giá sản khoa:

• Khóc lóc vô cớ, buồn bã, ủ rũ cả ngày.
• Tỏ ra thờ ơ, không muốn nhìn hoặc không muốn chăm sóc con.
• Mất ngủ trầm trọng dù rất mệt, hoặc cáu gắt, hoảng sợ quá mức.

Sáu giờ đầu sau sinh tuy ngắn ngủi nhưng là bước đệm sinh tử để đưa mẹ vượt qua giai đoạn nguy hiểm nhất. Khi các chỉ số sinh tồn đã ổn định, vòng tay che chở của y bác sĩ sẽ được nhường lại cho gia đình.

Chăm sóc sức khỏe sau sinh cùng Dr Marie

Tại hệ thống phòng khám Sản Phụ khoa Dr Marie, các bác sĩ sản phụ khoa cung cấp dịch vụ chăm sóc sau sinh toàn diện:

• Khám và tư vấn sau sinh
• Đánh giá phục hồi tử cung và sức khỏe sinh sản
• Tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ
• Tư vấn dinh dưỡng sau sinh
• Tư vấn kế hoạch hóa gia đình
• Tầm soát trầm cảm sau sinh
• Khám phụ khoa định kỳ sau sinh

Nếu bạn vừa trải qua hành trình sinh nở hoặc đang chuẩn bị đón em bé, hãy chủ động xây dựng kế hoạch chăm sóc sức khỏe hậu sản cho chính mình.

👉 Để được tư vấn hoặc đặt lịch khám, vui lòng liên hệ tại đây