Sau hành trình “vượt cạn” vất vả, cơ thể của người mẹ giống như một tòa thành vừa trải qua một trận chiến lớn: kiệt sức, mất máu, và hệ miễn dịch tạm thời bị suy giảm. Đây chính là thời điểm vàng mà các loại vi khuẩn, ký sinh trùng rình rập để “tấn công”.
Trong y học, các bệnh lý nhiễm trùng xảy ra ở đường sinh dục trong khoảng 6 tuần đầu sau sinh được gọi chung là Nhiễm khuẩn hậu sản. Đây là một trong năm tai biến sản khoa nguy hiểm nhất. Tuy nhiên, các mẹ đừng quá hoảng sợ! Nếu chúng ta có đủ kiến thức để nhận biết sớm và biết cách chăm sóc bản thân đúng cách, “kẻ địch” này hoàn toàn không có cửa thắng. Vi khuẩn có thể tấn công vào bất kỳ vị trí tổn thương nào sau cuộc sinh. Dưới đây là 4 vùng dễ bị viêm nhiễm nhất mà các mẹ bỉm cần lưu ý:
1. Nhiễm khuẩn vết khâu (Tầng sinh môn hoặc Vết mổ đẻ)
Đây là tình trạng phổ biến nhất. Dù mẹ sinh thường (bị cắt tầng sinh môn) hay sinh mổ (vết mổ ở bụng) thì đây đều là những vết thương hở, tiếp xúc gần với môi trường bên ngoài.
- Dấu hiệu nhận biết: Vết mổ/vết khâu có hiện tượng sưng tấy, có cảm giác hoặc sờ thấy nóng, đỏ, và đau nhức tăng dần. Ở mức độ nặng hơn, vết thương có thể bị toác miệng, rỉ dịch mủ màu vàng/xanh và có mùi hôi.
2. Viêm niêm mạc tử cung (Nhiễm khuẩn lòng tử cung)
Sau khi sinh, vùng rau bám bên trong tử cung giống như một vết thương lớn đang rỉ máu (sản dịch). Nếu vi khuẩn ngược dòng từ âm đạo lên, chúng sẽ gây viêm nhiễm tại đây.
- Dấu hiệu nhận biết: Sản dịch ra kéo dài, có màu đen sẫm, ra nhiều và đặc biệt là có mùi hôi rất khó chịu. Mẹ sẽ cảm thấy đau âm ỉ vùng bụng dưới (tử cung co hồi chậm, ấn vào thấy đau đau).
3. Nhiễm trùng đường tiết niệu (Viêm bàng quang, viêm thận)
Việc đặt ống thông tiểu trong khi sinh, kết hợp với việc bàng quang bị chèn ép trong chuyển dạ và lúc rặn đẻ khiến vi khuẩn dễ dàng xâm nhập và phát triển.
- Dấu hiệu nhận biết: Mẹ có cảm giác mót tiểu liên tục nhưng mỗi lần đi chỉ được vài giọt, cảm giác tiểu buốt, tiểu rắt, đau rát dọc đường tiểu. Nước tiểu có thể có màu đục hoặc xen lẫn tia máu.
4. Viêm tuyến vú (Nhiễm trùng vú)
Tình trạng này thường bắt nguồn từ việc tắc tia sữa lâu ngày không được xử lý, hoặc do em bé bú làm nứt đầu ti, tạo điều kiện cho vi khuẩn từ miệng bé hoặc từ da mẹ xâm nhập vào tuyến sữa.
- Dấu hiệu nhận biết: Một bên vú sưng to, căng cứng như đá, đỏ ửng và đau buốt thấu xương. Mẹ thường sẽ bị sốt cao, rét run.
Dấu hiệu “Báo động đỏ” – Khi nào cần gặp bác sĩ ngay?
Cơ thể có một cơ chế cảnh báo nhiễm trùng rất nhạy bén, đó là SỐT. Nếu mẹ có biểu hiện sốt từ 38°C trở lên, kéo dài trong vòng 24 giờ (đặc biệt từ ngày thứ 2 trở đi), kèm theo một trong các triệu chứng dưới đây, thì phải đến ngay cơ sở y tế gần nhất:
- Sản dịch bỗng nhiên có mùi hôi, khẳm khó chịu (đây là dấu hiệu cực kỳ nguy hiểm của nhiễm khuẩn tử cung).
- Đau bụng dưới dữ dội, uống thuốc giảm đau không đỡ.
- Vết mổ bụng hoặc vết khâu tầng sinh môn chảy mủ, toác viết khâu.
- Rét run từng cơn, mệt mỏi rũ rượi, vã mồ hôi.
Nếu mẹ đang có một trong các dấu hiệu trên, không nên tự ý dùng thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định. Mẹ có thể liên hệ Dr Marie để được tư vấn và hỗ trợ sắp xếp lịch thăm khám sớm với bác sĩ chuyên khoa.
“Chiến dịch phòng thủ”: Thay đổi hành vi để bảo vệ chính mình
Nhiễm khuẩn sau sinh hoàn toàn có thể phòng ngừa được bằng những hành động rất nhỏ trong sinh hoạt hàng ngày. Các mẹ hãy lưu ý “bảng ghi nhớ” dưới đây:
Không thụt rửa, giữ vùng kín khô ráo
- Hành vi đúng: Rửa vùng kín bằng nước sạch (hoặc dung dịch vệ sinh dịu nhẹ do bác sĩ chỉ định) ít nhất 3–4 lần/ngày. Luôn lau theo hướng từ trước ra sau (từ âm đạo hướng về hậu môn) để tránh đưa vi khuẩn từ hậu môn ngược lên vùng kín. Sau khi rửa, dùng khăn bông sạch thấm khô hoàn toàn rồi mới băng vệ sinh.
- Hành vi sai: Thụt rửa sâu vào trong âm đạo, ngâm mông trong chậu nước, hoặc dùng các loại lá cây không rõ nguồn gốc để xông/rửa khi vết thương chưa lành.
Thay băng vệ sinh thường xuyên
- Dù sản dịch ra ít hay nhiều, mẹ cũng nên thay băng vệ sinh sau mỗi 3–4 tiếng. Sản dịch chính là “môi trường nuôi cấy” lý tưởng cho vi khuẩn nếu mẹ lười thay băng.
Chăm sóc bầu ngực khoa học
- Cho bé bú đúng khớp ngậm để tránh làm nứt đầu ti. Sau khi bé bú xong, hãy vắt vài giọt sữa mẹ thoa đều lên đầu ti (sữa mẹ có tính kháng khuẩn tự nhiên rất tốt).
- Nếu thấy ngực có cục cứng (dấu hiệu tắc tia sữa), cần tích cực massage, chườm ấm và cho bé bú hoặc dùng máy hút sữa để thông tia ngay, tránh để chuyển biến thành viêm tuyến vú.
Ăn uống đủ chất và vận động sớm
- Từ bỏ ngay quan niệm kiêng cữ “chỉ ăn cơm với muối vừng”. Cơ thể cần protein (thịt, cá, trứng), vitamin (trái cây, rau xanh) để tái tạo tế bào và làm lành vết thương.
- Uống nhiều nước (2,5 – 3 lít/ngày) để tăng cường lọc thải cho hệ tiết niệu.
- Tập đi lại nhẹ nhàng càng sớm càng tốt để kích thích khí huyết lưu thông, giúp sản dịch đẩy ra ngoài nhanh hơn.
Nhiễm khuẩn sau sinh nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm thì việc điều trị bằng kháng sinh rất đơn giản và hiệu quả, không hề ảnh hưởng đến nguồn sữa cho con. Nhưng nếu mẹ chủ quan, cố chịu đựng vì ngại đi khám, nhiễm trùng có thể lan vào máu gây nhiễm khuẩn huyết, cực kỳ nguy hiểm đến tính mạng.
Dr Marie hiểu rằng cơ thể và tâm lý của mẹ sau sinh vô cùng nhạy cảm. Hệ thống phòng khám với không gian riêng tư, vô trùng tiêu chuẩn, đội ngũ bác sĩ nữ nhẹ nhàng, tâm lý sẽ giúp mẹ kiểm tra vết thương, siêu âm tử cung một cách êm ái và chính xác nhất.
Đừng để những cơn đau và sự lo lắng làm mờ đi những khoảnh khắc ngọt ngào bên con yêu. Nếu mẹ có bất kỳ nghi ngờ nào về sức khỏe của mình, hãy liên hệ ngay với Dr. Marie nhé!
Dr Marie – Đồng hành cùng mẹ trên từng chặng đường làm mẹ an tâm!
